Το πλαίσιο στο οποίο διαμορφώθηκε η ελληνική παρουσία στην Οδησσό και ευδοκίμησαν οι συνθήκες για την ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας το 1814 παρουσίασε ο αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, της Σχολής Οικονομικών και Περιφερειακών Σπουδών, του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (ΠΑΜΑΚ) Ιωάννης Καρράς, ο οποίος εκφώνησε τον πανηγυρικό της ημέρας στην εκδήλωση του Πανεπιστημίου για τον εορτασμό της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου.
Ο ίδιος ανέφερε ότι η οργάνωση δημιουργήθηκε από τον Εμμανουήλ Ξάνθο, τον Αθανάσιο Τσακάλωφ και τον Νικόλαο Σκουφά, ενώ ο Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος, υπάλληλος του εμπόρου Αθανάσιου Σέκερη, υποστήριξε αργότερα ότι συγκαταλεγόταν επίσης στους ιδρυτές. Επρόκειτο, όπως είπε, για πρόσωπα χωρίς ιδιαίτερη κοινωνική προβολή. Παράλληλα επισήμανε ότι η χωρική και εθνική οργάνωση της Οδησσού αποτελεί βασικό στοιχείο για την κατανόηση της συνοχής της οργάνωσης καθώς οι Έλληνες κατοικούσαν σε ένα είδος εθνοτικής συνοικίας, στην Οδησσό, ενώ τα υποψήφια μέλη της Φιλικής Εταιρείας καλούνταν σε κατοικίες με αφορμή φαινομενικά αθώα παιχνίδια τράπουλας. Στην πραγματικότητα όμως οι συναντήσεις αυτές κατέληγαν σε κατήχηση και τελικά στη μύηση στη Φιλική Εταιρεία.
Ο κ. Καρράς σημείωσε ακόμη ότι ηγετικά στελέχη της ελληνικής διασποράς κατάφεραν να διεισδύσουν σε υπάρχοντα δίκτυα και να τα αξιοποιούν και έκανε λόγο για ένα ευρύ ιδεολογικό φάσμα και μια ποικιλία και ρευστότητα των ταυτοτήτων των Ελλήνων και όσων συνδέονταν μαζί τους στη Ρωσική αυτοκρατορία των αρχών του 19ου αιώνα.
Επιστρέφοντας στο σήμερα τόνισε ότι «στη σημερινή εποχή πολέμου και άσκοπης αιματοχυσίας τόσο στην Οδησσό, στην Ουκρανία, στη Μέση Ανατολή χρειαζόμαστε, όπως και οι πρόγονοί μας, φιλικές εταιρείες, οργανώσεις που παραμένουν πάντα σε εγρήγορση σε έναν συχνά άδικο κόσμο». Διατύπωσε, παράλληλα, την άποψη ότι ακόμη περισσότερο, ίσως χρειαζόμαστε το πνεύμα της σάτιρας, αυτήν την ειρωνική ματιά που επιτρέπει την αμφισβήτηση κυρίαρχων συστημάτων εξουσίας και την επιλογή της ελευθερίας.
Ανοίγοντας την εκδήλωση, ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, καθηγητής Στυλιανός Δ. Κατρανίδης, σημείωσε ότι «πέρα από όσα συνέβησαν στον ελλαδικό χώρο, η φλόγα ξεκίνησε κυρίως από τον ελληνισμό της Διασποράς», σχολίασε ότι πολλές περιοχές «αναδείχτηκαν σε σημαντικούς τόπους συνάντησης αυτών των πνευματικών, κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών διεργασιών» και προσέθεσε: «Ιδιαίτερα η Οδησσός ως σημαντικό εμπορικό και πνευματικό κέντρο ελληνικής παρουσίας στη Ρωσική Αυτοκρατορία φιλοξένησε μια δυναμική κοινότητα Ελλήνων εμπόρων και λογίων με σημαντική παρουσία στην πολιτική ζωή της πόλης, μια ελληνική κοινότητα σε συνεχή επαφή με τις ιδέες του ευρωπαϊκού διαφωτισμού. Εκεί διαμορφώθηκαν οι νέες ιδέες για την ελευθερία, την πολιτική οργάνωση, την έννοια του έθνους».
Πηγή: ΑΠΕ/ΜΠΕ
