Έρευνες στο πλαίσιο του Greek Diaspora Project του Κέντρου Σπουδών Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SEESOX) έχουν αναδείξει ενδιαφέρουσες πτυχές του νέου κύματος ελληνικής μετανάστευσης. Μεταξύ άλλων, εξηγούν τους λόγους για τους οποίους η εκροή συνεχίζεται –και ενδέχεται να συνεχιστεί (έστω με αύξηση των αριθμών όσων επιστρέφουν) ακόμα και αν ενισχυθεί η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας–, αποτυπώνουν τις αλλαγές συμπεριφοράς των μεταναστών καθώς προσαρμόζονται στο νέο περιβάλλον και καταγράφουν τα κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά συγκεκριμένων διασπορικών κοινοτήτων.
Ο Μανώλης Πρατσινάκης, ερευνητής στο Τμήμα Πολιτικών και Διεθνών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, υπότροφος του Ιδρύματος Ωνάση και συνεργάτης στο Κέντρο Σπουδών Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SEESOX), σημειώνει: «Το φαινόμενο της διαφυγής πνευματικού κεφαλαίου από την Ελλάδα δεν είναι άμεσα απότοκο της κρίσης, καθώς οι δομικές του αιτίες προϋπήρχαν αυτής. Η ελληνική οικονομία χαρακτηριζόταν διαχρονικά από περιορισμένη ζήτηση για εξειδικευμένο προσωπικό, τόσο από το δημόσιο αλλά και τον ιδιωτικό τομέα, καθώς και από νεποτισμό και αναξιοκρατία στις διαδικασίες πρόσληψης. Αυτό, σε συνδυασμό με τις ιεραρχικές δομές λειτουργίας των ελληνικών επιχειρήσεων και του δημόσιου τομέα, αλλά και την έλλειψη ενός θεσμικού και οικονομικού πλαισίου που να παρέχει κίνητρα σε νέους επαγγελματίες για την παραγωγή υπηρεσιών “έντασης γνώσης”, είχαν ωθήσει αρκετούς νέους Έλληνες πτυχιούχους σε αναζήτηση εργασίας εκτός Ελλάδος ήδη πριν από το 2010. Η Ελλάδα ήταν πριν από την κρίση, και παραμένει ακόμη, μία από τις χώρες με την υψηλότερη ανεργία και έτερο-απασχόληση νέων πτυχιούχων στην Ευρώπη».
Η κρίση, εξηγεί ο κ. Πρατσινάκης, «επέτεινε τη δυναμική και απέδωσε νέα χαρακτηριστικά στο φαινόμενο. Πρώτον, δυσχεραίνοντας περαιτέρω τις προαναφερθείσες συνθήκες, ενέτεινε δραματικά τη μετανάστευση των πτυχιούχων. Δεύτερον, συνετέλεσε στη διαμόρφωση ενός διαφορετικού πλαισίου, μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις για μετανάστευση. Οι πολιτικές λιτότητας και οι κοινωνικοπολιτικές τους συνέπειες αύξησαν όχι μόνο την αποδημία των νέων πτυχιούχων, αλλά και τη μετανάστευση ευρύτερα, καθώς και την αντίληψη γι’ αυτήν. Η αποδημία δεν περιγράφεται από τους περισσότερους πτυχιούχους μετανάστες σαν μια τραυματική εμπειρία, όπως έχει καταγραφεί ιστορικά στη συλλογική μνήμη, αλλά σαν μια ευκαιρία να χτίσουν τη ζωή τους με καλύτερους όρους. Οι περισσότεροι μετανάστες δεν φεύγουν από την Ελλάδα για αναζήτηση εργασίας γενικά, καθώς στην πλειονότητά τους δεν είναι άνεργοι την περίοδο πριν μεταναστεύσουν, αλλά αναζητώντας καλύτερες εργασιακές συνθήκες, προοπτικές και εργασιακή σταθερότητα».
Επιπλέον, προσθέτει, «το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον είναι πιο θετικό σε αποφάσεις για μετανάστευση», καθώς η οικογένεια δεν μπορεί να προσφέρει ασφαλή εργασία όπως στο παρελθόν. «Ως αποτέλεσμα, η μετανάστευση, η οποία είναι μια πιο εύκολη απόφαση εντός ΕΕ, πιθανόν να συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια, ανεξάρτητα από την πορεία της ελληνικής οικονομίας, πιθανότατα με αύξηση και της παλιννόστησης».
Σε σχέση με την παλιννόστηση ειδικότερα, καταλήγει, «έρευνα στο πλαίσιο του Greek Diaspora Project δείχνει ότι στην παρούσα φάση η μεγάλη πλειονότητα επιθυμεί την παραμονή στο εξωτερικό. Ωστόσο, καταγράφεται τάση αύξησης της επιστροφής τα τελευταία δύο χρόνια και, σε ό,τι αφορά το απώτερο μέλλον, η συντριπτική πλειονότητα προσβλέπει στην παλιννόστηση».
