- Της Eliana Nunes
Ο Παναγιώτης Πεντάρης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνικής Εργασίας και Θανατολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, Goldsmiths, όπου διατελεί επίσης Διευθυντής Έρευνας στο τμήμα Κοινωνικών Σπουδών. Ζει στην Αγγλία τα τελευταία 14 χρόνια. Επιπλέον, είναι εκλεγμένο μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Σχολών Κοινωνικής Εργασίας, καθώς και μέλος της Ερευνητικής Επιτροπής του Παγκόσμιου Οργανισμού Σχολών Κοινωνικής Εργασία.
Στη συνέντευξή του στην εκπομπή “Η Ελλάδα στο Ηνωμένο Βασίλειο” της Φωνής της Ελλάδας, με την Eliana Nunes, ο Δρ. Παναγιώτης Πεντάρης ανέλυσε σημαντικά ζητήματα της έρευνας και διδασκαλίας του, όπως ο θάνατος, η θνησιμότητα, η σεξουαλική ποικιλομορφία και ο ρόλος της κοινωνικής εργασίας σε καταστάσεις καταστροφών και περιόδους κρίσεων.
Πώς ορίζετε την κοινωνική εργασία και ποια είναι η σημασία της στην κοινωνία του σήμερα;
Η κοινωνική εργασία παγκοσμίως ορίζεται ως ένα επάγγελμα που εστιάζει στη βελτίωση της ευημερίας των ανθρώπων και την υποστήριξη ατόμων, οικογενειών ή κοινοτήτων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ή κοινωνικό αποκλεισμό. Συγκεκριμένα, οι κοινωνικοί λειτουργοί εργάζονται για την προαγωγή της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ψυχικής υγείας, της οικονομικής στήριξης και της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες, όπως η υγειονομική περίθαλψη, η εκπαίδευση και η στέγαση. Η σημασία της κοινωνικής εργασίας στη σημερινή κοινωνία είναι τεράστια. Ζούμε σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται όλο και περισσότερο από ανισότητες, συγκρούσεις, κοινωνικές προκλήσεις και αποκλεισμούς…
Η έρευνά σας «Εμπειρίες ΛΟΑΤΚΙ+ γονέων στην Ελλάδα», που περιλαμβάνει 73 συνεντεύξεις με ΛΟΑΤΚΙ+ γονείς, συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη του νομοσχεδίου για τον γάμο ομόφυλων ζευγαριών στη χώρα. Πείτε μας για αυτό.
Ξεκίνησε μια φάση αναγνώρισης σε κρατικό επίπεδο ότι δεν υπήρχαν εμπειρικά δεδομένα που να μας βοηθούν στην κατανόηση των εμπειριών των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων που μεγαλώνουν τα παιδιά τους. Πολλοί από αυτούς τους γονείς είναι άνθρωποι που έχουν μεγαλώσει παιδιά που είναι σήμερα 25 και 30 χρονών – δεν μιλάμε για μωρά μόνο – οπότε ήταν μία πολύ σημαντική δουλειά. Χάρηκα πολύ που μου δόθηκε η δυνατότητα. Συνεργάστηκα με τις Οικογένειες Ουράνιο Τόξο στην Ελλάδα, ένας σημαντικός οργανισμός [ΜΚΟ] που προσφέρει φοβερή υποστήριξη και ενημέρωση σε αυτούς τους ανθρώπους που συμπεριλαμβάνουν και εμένα τον ίδιο.
Ποια ήταν τα κύρια ευρήματα της μελέτης σας;
Ένα μεγάλο εύρημα αφορά την έλλειψη νομικής αναγνώρισης για τον έναν εκ των δύο γονέων. Υπήρχαν ζητούμενα όσον αφορά τα σχολεία – να μπορούν οι γονείς να πηγαίνουν ή να παίρνουν τα παιδιά τους από το σχολείο. Αυτό δημιουργούσε μια μεγαλύτερη πηγή άγχους για τους γονείς στην καθημερινότητά τους αλλά και για τα ίδια τα παιδιά, τα οποία έπαιρναν το κοινοτικό μήνυμα ότι η οικογένειά τους δεν αναγνωρίζεται και δεν πρέπει να αναγνωριστεί. Τον παραγκωνισμό αυτό τον βιώνανε συναισθηματικά τα παιδιά, και αυτό μπορούμε να το παρατηρήσουμε σε οποιαδήποτε περίπτωση…
Ο νόμος της 15ης Φεβρουαρίου 2024 επιτρέπει στα ομόφυλα ζευγάρια να τεκνοθετήσουν παιδιά, αλλά όχι μέσω παρένθετης κύησης. Ποιες νομικές και κοινωνικές συνέπειες βλέπετε από αυτή τη διάκριση;
Υπάρχουν πολύ σημαντικές νομικές και κοινωνικές συνέπειες. Νομικά, το ζήτημα αφορά την ανισότητα των δικαιωμάτων. Το Σύνταγμά μας – όπως κάθε δημοκρατικό Σύνταγμά – ορίζει ότι ο σκοπός του νομικού και κρατικού πλαισίου είναι να διασφαλίζει την ισονομία και την ισότητα ευκαιριών. Η έλλειψη της παρένθετης κύησης στις πρόσφατες αλλαγές στη νομοθεσία δημιουργεί μια ανισότητα δικαιωμάτων. Για τα ομόφυλα ζευγάρια στην Ελλάδα, υπάρχει αυτή τη στιγμή μια διαφορετική νομοθεσία από ό,τι για τα ετεροφυλόφιλα ζευγάρια. Συνεπώς, αυτός είναι ένας ορισμός ανισονομίας…
Επίσης, αποτελεί πρόβλημα για πολλά ομόφυλα ζευγάρια που έχουν αποκτήσει παιδιά μέσω παρένθετης κύησης σε άλλες χώρες πέραν της Ελλάδας. Το ερώτημα που τίθεται είναι: «θα μπορούσαν να αναγνωριστούν αυτά τα παιδιά;» Και η απάντηση, σύμφωνα με το νομοσχέδιο, είναι «ναι, μπορούν». Σήμερα, 13 μήνες μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου, μπορώ να σας πω ότι δεν έχει αναγνωριστεί ακόμα κανένα παιδί. Και το λέω με βεβαιότητα, καθώς είμαι επιστημονικά υπεύθυνος για τις Οικογένειες Ουράνιο Τόξο…
Η ερευνητική σας ενασχόληση με τον θάνατο και το πένθος σας επηρεάζει προσωπικά;
Έχω εργαστεί με ανθρώπους που πενθούν ή που πεθαίνουν. Με επηρέασε ιδιαίτερα όταν δούλεψα με ετοιμοθάνατα παιδιά, αλλά όχι απαραίτητα αρνητικά. Είναι ανθρώπινη αντίδραση να συναισθανθείς τον άλλον. Όταν κάποιος άνθρωπος είναι στις τελευταίες στιγμές της ζωής του ή σε μια κατάσταση πένθους για έναν αγαπημένο του άνθρωπο, είναι μεγάλη τιμή να μπορέσεις να συνυπάρξεις μαζί του και να σου επιτρέψει να γίνεις μέρος αυτής της εμπειρίας. Προσωπικά, με επηρεάζει θετικά, γιατί μου υπενθυμίζει τι είναι πραγματικά σημαντικό στη ζωή, το πώς μπορώ να ακούω καλύτερα τον συνάνθρωπό μου και να τον συναισθάνομαι. Όπως λέει και μια συνάδελφός, σου μαθαίνει την τέχνη της συγχώρεσης…
Οι μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά αρχίζουν να σκέφτονται τον θάνατο γύρω στην ηλικία των 5 ετών. Πιστεύετε ότι θα έπρεπε να ανοίγει η συζήτηση για τον θάνατο στα σχολεία;
Απόλυτα. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις στην Κύπρο και στην Ελλάδα – για να μιλήσω για τον ελληνόφωνο χώρο – όπου οι δάσκαλοι βρίσκονται σε κατάσταση αμόκ, γιατί δεν ξέρουν πώς να αντιμετωπίσουν τον θάνατο ενός μαθητή ή ενός γονέα. Μετά ο δάσκαλος πρέπει να ελέγξει τις ερωτήσεις των άλλων παιδιών προς αυτό το παιδί. Πρέπει, λοιπόν, τα σχολεία να είναι ανοιχτά και να μην φοβούνται αυτή τη συζήτηση. Τα παιδιά, ηλικίας μεταξύ έξι και εννέα ετών, ακόμη αναρωτιούνται τι σημαίνει ο θάνατος, αλλά από την ηλικία των οκτώ με εννιά, κατανοούν πλήρως την απολυτότητα ενός θανάτου.
Σαν θέματα, η απώλεια, ο θάνατος, το πένθος είναι μεγάλα κομμάτια του εκπαιδευτικού υλικού στα σχολεία. Μιλάμε για τη βιολογία, για τα ζώα, τα δέντρα. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαίδευσης, απλά εμείς το αφαιρούμε. Μιλάμε για τη γέννα όμως. Συχνά λένε ότι τα δύο αντίθετα είναι η ζωή και ο θάνατος, αλλά αυτό είναι λάθος. Τα δύο αντίθετα είναι η γέννα και ο θάνατος. Η ζωή είναι απλώς ένα συνεχές, μια γραμμή πάνω στην οποία βρίσκουμε και τα δύο…
Ποια είναι τα επόμενά σας σχέδια;
Έχω την ομάδα μου, με την οποία εργαζόμαστε σε δύο πολύ μεγάλα projects. Το πρώτο αφορά τις ανάγκες των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων ηλικίας 75 ετών και άνω, τα οποία βρίσκονται σε ανακουφιστική και παρηγορητική φροντίδα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το δεύτερο εστιάζει στη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και παιχνιδιών. Σχεδιάζουμε παιχνίδια Εικονικής Πραγματικότητας για την εκπαίδευση επαγγελματιών στην παρηγορητική φροντίδα, μέσω των οποίων οι επαγγελματίες θα αναπτύξουν πιο εξειδικευμένες γνώσεις επικοινωνίας. Πρόκειται για ένα ευρωπαϊκό project.
Το πιο πρόσφατο βιβλίο του Παναγιώτη Πεντάρη, “Θάνατος σε μια Δια-ανθρωπιστική και Μετα-ανθρωπιστική Κοινωνία”, εκδόθηκε το 2022 από τον εκδοτικό οίκο Routledge.
Μπορείτε να ακούσετε όλη τη συνέντευξη εδώ.
