Τις βαθύτερες κοινωνικές αιτίες πίσω από τα βίαια επεισόδια στη Γαλλία ανέδειξε η Κλαρίσσα Τρασάνη, νομικός και καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στο IESEG, μιλώντας στην εκπομπή «Συνδέσεις» του ΕΡΤnews. Την ίδια ώρα, η ανταποκρίτρια του ΕΡΤnews στο Παρίσι, Θωμαΐς Παπαϊωάννου, μετέφερε την εικόνα από τις εκτεταμένες λεηλασίες, την αυξανόμενη ανησυχία των καταστηματαρχών και την πίεση προς τη γαλλική κυβέρνηση για την αποκατάσταση της ασφάλειας.
Η κλιμάκωση της βίας, οι καταστροφές και οι λεηλασίες σε εμπορικά καταστήματα έχουν ανοίξει μια ευρεία συζήτηση στη Γαλλία για την αποτελεσματικότητα των μέτρων ασφαλείας, τον ρόλο της αστυνομίας και της δικαιοσύνης, αλλά και τις κοινωνικές συνθήκες που τροφοδοτούν την ένταση. Παράλληλα, η κρίση εξελίσσεται σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, με διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις να επιχειρούν να αξιοποιήσουν τις εξελίξεις προς όφελός τους.
Κλαρίσσα Τρασάνη: Οι κοινωνικές ανισότητες και η συσσωρευμένη οργή πίσω από τα επεισόδια
Την ανάγκη να εξεταστούν οι βαθύτερες αιτίες των βίαιων επεισοδίων στη Γαλλία, πέρα από τις εικόνες των καταστροφών και των λεηλασιών, υπογράμμισε η Κλαρίσσα Τρασάνη, νομικός και καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στο IESEG, μιλώντας στην εκπομπή «Συνδέσεις» του ΕΡΤnews.
«Θεωρώ ότι θα πρέπει να επιστρέψουμε λίγο στην αφετηρία όλων των γεγονότων, γιατί υπάρχει κίνδυνος να μείνουμε μόνο στις εικόνες των επεισοδίων και να χάσουμε λίγο την ουσία», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η κατανόηση της κρίσης προϋποθέτει την εξέταση των κοινωνικών συνθηκών μέσα στις οποίες εκδηλώθηκε.
Όπως εξήγησε, οι κινητοποιήσεις είχαν ξεκινήσει ήδη από τον Σεπτέμβριο, με μαθητές να διαμαρτύρονται για προβλήματα στα σχολεία τους, όπως οι ελλείψεις εκπαιδευτικών, τα εξαντλητικά ωράρια και η ανεπάρκεια υποδομών.
Η καθηγήτρια έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις συνθήκες διαβίωσης στα γαλλικά προάστια, σημειώνοντας ότι η εικόνα της χώρας δεν περιορίζεται στις εμβληματικές λεωφόρους του Παρισιού και στα πολυτελή καταστήματα.
«Η Γαλλία και το Παρίσι δεν είναι μόνο οι φαντασμαγορικές λεωφόροι. Δεν είναι μόνο τα κρουασάν. Δεν είναι μόνο τα υπερπολυτελή καταστήματα. Είναι και τα προάστια», τόνισε, αναδεικνύοντας την απόσταση ανάμεσα στη βιτρίνα της γαλλικής πρωτεύουσας και την καθημερινότητα μεγάλου μέρους του πληθυσμού.
Στα προάστια, όπως περιέγραψε, πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν οικονομική ανασφάλεια και ανησυχία για το μέλλον τους, με την αγοραστική δύναμη και την κάλυψη βασικών αναγκών να αποτελούν καθημερινές πηγές πίεσης.
«Είναι συνθήκες διαβίωσης ανθρώπων οι οποίοι ανησυχούν για το μέλλον τους, για την αγοραστική τους δύναμη, για το αν θα καταφέρουν να πληρώσουν το νοίκι στο τέλος του μήνα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η ίδια συνέδεσε τις δυσκολίες αυτές με μια ευρύτερη συσσώρευση κοινωνικής δυσαρέσκειας, η οποία, όπως εκτίμησε, ξεκίνησε από συγκεκριμένες διεκδικήσεις και σταδιακά επεκτάθηκε σε άλλες κοινωνικές ομάδες, αποκτώντας ευρύτερες διαστάσεις.
Παράλληλα, έσπευσε να διαχωρίσει την ανάγκη κατανόησης των κοινωνικών αιτιών από οποιαδήποτε δικαιολόγηση της βίας. Η κοινωνική δυσαρέσκεια, όπως προκύπτει από την τοποθέτησή της, δεν αναιρεί τη σοβαρότητα των καταστροφών και των λεηλασιών.
«Αυτό που έγινε την Κυριακή είναι σοκαριστικό. Αυτό που έγινε την Κυριακή είναι εξωπραγματικό», σημείωσε, προσθέτοντας ότι, έπειτα από τέσσερα χρόνια διαμονής στο Παρίσι, ήταν η πρώτη φορά που ερχόταν αντιμέτωπη με τέτοιο βαθμό βίας στην κοινωνία.
«Είναι μία κοινωνική οργή η οποία σιγά σιγά συσσωρεύτηκε. Ξεκίνησε από τους μαθητές και σιγά σιγά συσσωρεύτηκε και από άλλες κοινωνικές ομάδες, με ευρύτερα αιτήματα και ευρύτερη ανησυχία για το μέλλον», κατέληξε.
Νύχτα λεηλασιών και αυξανόμενη πίεση προς τη γαλλική κυβέρνηση
Την ίδια στιγμή, η ανταποκρίτρια του ΕΡΤnews στο Παρίσι, Θωμαΐς Παπαϊωάννου, περιέγραψε μια ακόμη νύχτα λεηλασιών, με καταστήματα να γίνονται στόχος ομάδων νεαρών, ακόμη και όταν διέθεταν προστατευτικά ρολά και ενισχυμένα μέτρα ασφαλείας.
Όπως μετέφερε, τα περιστατικά ήταν λιγότερα σε σχέση με το προηγούμενο βράδυ, ωστόσο παρέμειναν εκτεταμένα, προκαλώντας έντονη ανησυχία στους επαγγελματίες. Στο κέντρο του Παρισιού, στην περιοχή των Halles, οι δυνάμεις ασφαλείας επιχείρησαν να περιορίσουν τη δράση ομάδων που κινούνταν γύρω από μεγάλο εμπορικό κέντρο, με την ένταση να διαρκεί έως τις πρώτες πρωινές ώρες.
Ανταπόκριση Παρίσι – Θωμαΐς Παπαϊωάννου
Η κατάσταση έχει πυροδοτήσει έντονη αντιπαράθεση για την παρουσία και την αποτελεσματικότητα της αστυνομίας. Καταστηματάρχες καταγγέλλουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις αναγκάστηκαν να προστατεύσουν μόνοι τους τις επιχειρήσεις τους, ενώ βίντεο από τα περιστατικά καταγράφουν επαγγελματίες να επιχειρούν να απομακρύνουν τους δράστες.
Η ανησυχία για την προστασία της περιουσίας έχει οδηγήσει ορισμένους καταστηματάρχες ακόμη και στην απειλή ότι θα αναλάβουν οι ίδιοι δράση, εάν δεν υπάρξει αποτελεσματική κρατική παρέμβαση. Η εξέλιξη αυτή εντείνει την πίεση προς την κυβέρνηση, καθώς αυξάνεται ο φόβος ότι η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε νέες συγκρούσεις.
Όπως ανέφερε η Θωμαΐς Παπαϊωάννου η γαλλική κυβέρνηση επρόκειτο να συναντηθεί με εκπροσώπους επαγγελματικών κλάδων, προκειμένου να συζητηθούν τόσο οι οικονομικές επιπτώσεις των λεηλασιών όσο και τα ζητήματα ασφάλειας και αποζημιώσεων από τις ασφαλιστικές εταιρείες.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η δικαστική αντιμετώπιση των περιστατικών, καθώς πολλοί από τους εμπλεκομένους είναι ανήλικοι. Όπως επισήμανε η ανταποκρίτρια, οι ηλικίες των νεαρών που συμμετέχουν στις λεηλασίες φέρεται να κυμαίνονται ακόμη και από τα 12 έως τα 18 έτη, γεγονός που θέτει πρόσθετα ερωτήματα για την εφαρμογή της νομοθεσίας και την αντιμετώπιση της παραβατικότητας των ανηλίκων.
Ερωτήματα για τον ρόλο της αστυνομίας και τη δράση των νεαρών
Σχολιάζοντας τα αίτια των λεηλασιών, η Θωμαΐς Παπαϊωάννου απέρριψε την άποψη ότι τα περιστατικά μπορούν να αποδοθούν συλλήβδην στη μετανάστευση, επισημαίνοντας ότι η εικόνα που προκύπτει από τα γεγονότα δεν τεκμηριώνει έναν τέτοιο γενικευμένο ισχυρισμό.
Όπως εξήγησε, η εξέταση της καταγωγής των νεαρών ή των οικογενειών τους δεν αρκεί για να εξηγήσει τη συμπεριφορά τους. Αντίθετα, έθεσε στο επίκεντρο το ζήτημα της αστυνόμευσης, διερωτώμενη γιατί οι αρχές δεν κατάφεραν να αποτρέψουν ή να περιορίσουν αποτελεσματικότερα τις λεηλασίες, παρά την ισχυρή αστυνομική παρουσία που παραδοσιακά χαρακτηρίζει τη Γαλλία.
Παράλληλα, αναφέρθηκε σε περιστατικά κατά τα οποία καταστηματάρχες περίμεναν επί ώρες βοήθεια από τις αρχές. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα περιέγραψε την περίπτωση ιδιοκτήτριας εστιατορίου στην πλατεία της Δημοκρατίας, το οποίο, λεηλατήθηκε και πυρπολήθηκε.
Η ανταποκρίτρια έθεσε, επίσης, το ζήτημα της επικοινωνίας μεταξύ των νεαρών μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Όπως σημείωσε, η απουσία ενός σαφούς αρχηγικού πυρήνα ή μιας οργανωμένης δομής δεν αποκλείει την αλληλοενθάρρυνση και τη διάδοση της δράσης από ομάδα σε ομάδα.
Η πολιτική εκμετάλλευση της κρίσης και το ιστορικό των γαλλικών προαστίων
Ιδιαίτερη διάσταση στην κρίση προσδίδει η πολιτική αντιπαράθεση που έχει αναπτυχθεί γύρω από τα επεισόδια. Όπως ανέφερε η Θωμαΐς Παπαϊωάννου, το ερώτημα για το ποιοι επωφελούνται πολιτικά από τις εικόνες βίας βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Η ανταποκρίτρια αναφέρθηκε στη Μαρίν Λεπέν, η οποία επιχείρησε να εμφανιστεί ως εγγυήτρια της ασφάλειας, της τάξης και της νομιμότητας, αλλά και στον Ζαν-Λικ Μελανσόν, ο οποίος, ασκεί κριτική στην αστυνομική δράση και απευθύνεται σε ένα εκλογικό ακροατήριο με ισχυρή παρουσία νέων στα αστικά κέντρα.
Κατά την ίδια, η ενίσχυση των πολιτικών άκρων συνδέεται με την αδυναμία αντιμετώπισης χρόνιων κοινωνικών προβλημάτων, τα οποία επανέρχονται στο προσκήνιο σε περιόδους κρίσης.
Η Θωμαΐς Παπαϊωάννου υπενθύμισε, ακόμη, τα εκτεταμένα επεισόδια του 2005 στα γαλλικά προάστια, τα οποία ακολούθησαν τον θάνατο δύο νεαρών, καθώς και τις βίαιες κινητοποιήσεις του 2018. Όπως σημείωσε, η σημερινή κατάσταση προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς η έκταση των λεηλασιών δεν περιορίζεται στο Παρίσι και στις γύρω περιοχές, αλλά αφορά και άλλες μεγάλες γαλλικές πόλεις.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Μασσαλία, όπου οι λεηλασίες συνδέονται, σύμφωνα με την ανταπόκριση, με ευρύτερα προβλήματα παραβατικότητας και διακίνησης ναρκωτικών, ιδίως σε περιοχές που αντιμετωπίζουν σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές δυσκολίες.
Όπως εξήγησε, σε ορισμένες περιοχές η παράνομη οικονομική δραστηριότητα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης πραγματικότητας, η οποία διαμορφώνεται από την έλλειψη ευκαιριών και την αβεβαιότητα. Σε αυτό το περιβάλλον, η λεηλασία και η μεταπώληση προϊόντων μπορούν να ενταχθούν σε πρακτικές παραβατικότητας που υπερβαίνουν το πλαίσιο μιας μεμονωμένης έκρηξης οργής.
Η ανταποκρίτρια υπογράμμισε, τέλος, ότι η επανάληψη παρόμοιων φαινομένων, παρά τα προηγούμενα κύματα επεισοδίων, εντείνει τα ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα των πολιτικών που έχουν εφαρμοστεί έως σήμερα.
