*Της Μαρίας Τριδήμα
Η ανάδειξη της «φωνής» και του έργου της Eλληνικής Διασποράς στην Ελλάδα μέσω πολιτισμικών εκδηλώσεων και δρώμενων, αποτελεί ζωτική και σημαντική υπόθεση, καθώς συμβάλλει στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης και στην εμβάθυνση των δεσμών. Η ανάδειξη της έκκεντρης ματιάς των Ελλήνων της Διασποράς στην Ελλάδα προάγει και εμπλουτίζει τον διάλογο σχετικά με την εθνική ταυτότητα και τις εκφράσεις της.
Με αυτό το σκεπτικό, είναι σημαντικό να αναδειχθεί το έργο του Φεστιβάλ Ελληνικού Ντοκιμαντέρ DocFest Χαλκίδας καθώς τα τελευταία τρία έτη το Φεστιβάλ διοργανώνει με επιτυχία αφιερώματα στη ζωή και στο έργο των Ελλήνων της Διασποράς στο πλαίσιο των δράσεών του.
Το 2025 το DocFest Χαλκίδας περιλάμβανε ειδικό αφιέρωμα στον Ελληνισμό της Αυστραλίας υπό την αιγίδα της Πρεσβείας της Αυστραλίας και της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας του Υπουργείου Εξωτερικών. Το αφιέρωμα περιλάβανε την προβολή τεσσάρων των ντοκιμαντέρ «Κούπα Πίτι: λευκός άνθρωπος σε βαθιά τρύπα» της Άννας Κεσίσογλου (2007), «Anzac: The Greek Chapter των John Irwin και Peter Ewer» (2024), «Two Homelands» της Kay Pavlou (2024) και του αθλητικού ντοκιμαντέρ «Αnge and Boss: Puskas in Australia» των Cam Fink, Tony Wilson και Rob Heath (2024), αναδεικνύοντας έτσι τις πολλές διαστάσεις του ελληνικού διασπορικού φαινομένου στην Αυστραλία, συμβάλλοντας στην κατανόηση του κοινού.
Το αφιέρωμα περιλάβανε επίσης θεματική συζήτηση γύρω από τον Ελληνισμό της Αυστραλίας και τον κινηματογράφο, αναδεικνύοντας θεωρητικά ζητήματα και θέματα διαμόρφωσης πολιτικής στο πεδίο του κινηματογράφου και προκαλώντας το ενδιαφέρον του κοινού της εκδήλωσης.
Με αυτό το σκεπτικό, η τιμή ήταν μεγάλη για την Ελληνική Διασπορά της Αυστραλίας, αφού το DocFest Χαλκίδας αποτελεί μία πολυήμερη γιορτή ελληνικού ντοκιμαντέρ, αφήγησης, δημιουργικότητας και τέχνης η οποία συγκεντρώνει πολύ κόσμο. Κατά τη διεξαγωγή του, ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει την προβολή ελληνικών και διεθνών ντοκιμαντέρ, να επισκεφτεί ενδιαφέρουσες εκθέσεις ζωγραφικής και φωτογραφίας, να παρακολουθήσει θεματικές ομιλίες, θεματικά εργαστήρια και βιβλιοπαρουσιάσεις, συνομιλώντας με μία πλειάδα αξιόλογων καλλιτεχνών, κινηματογραφιστών, εκπροσώπων της Κοινωνίας Πολιτών, ακαδημαϊκών, κριτικών τέχνης κλπ.
Η πρωτοβουλία διοργανώνεται από την Εταιρεία Πολιτιστικών Δράσεων «Πόρθος» με στρατηγικό υποστηρικτή το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων & Δημιουργίας ΕΚΚΟΜΕΔ υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, του Υπουργείου Εξωτερικών και του Europe for Festivals (2022-2023), και με τη συνδιοργάνωση της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας Περιφερειακή Ενότητα Εύβοιας και του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας. Επίσημος χορηγός επικοινωνίας είναι η ΕΡΤ.
Στο φετινό πρόγραμμα του DocFest Χαλκίδας προβλήθηκαν συνολικά 114 ντοκιμαντέρ παραγωγής 2024-2025.
Στο διαγωνιστικό μέρος του συμμετείχαν περί τις 35 ταινίες (μικρού και μεγάλου) μήκους, καλύπτοντας ένα μεγάλο φάσμα θεμάτων, ενώ στο Τμήμα «Πανόραμα» DocFest Χαλκίδας—στο οποίο προβάλλονται ταινίες που αναδεικνύουν την αθέατη πλευρά των γεγονότων και παράγονται σε απαιτητικές συνθήκες — παρουσιάστηκαν περί τα 30 ντοκιμαντέρ. Παράλληλα, έκαναν πρεμιέρα περί τις 29 ταινίες. Στο πεδίο της νεανικής και της φοιτητικής δημιουργίας – το οποίο πραγματοποιείται σε συνεργασία σχολεία της περιοχής και δεκαεννέα πανεπιστήμια της χώρας– παρουσιάστηκαν τα εγχειρήματα μαθητών/τριών και φοιτητών στο πεδίο του ντοκιμαντέρ και των κινούμενων σχεδίων. Για τους λάτρεις της φωτογραφίας και ζωγραφικής, οι διοργανωτές του DocFest Χαλκίδας είχαν ετοιμάσει φωτογραφική έκθεση με το έργο του διακεκριμένου φωτογράφου και πολεμικού ανταποκριτή Αριστοτέλη Σαρρηκώστα και έκθεση ζωγραφικής του Αλέκου Φασιανού.
Τέλος, διοργανώθηκαν τρεις ενδιαφέρουσες θεματικές συζητήσεις για το κοινό, εκ των οποίων η μία αφορούσε τον Ελληνισμό στην Αυστραλία. Η θεματική συζήτηση (panel) για τον Ελληνική Διασπορά στην Αυστραλία απαρτίζονταν από: την Δρ. Ελένη Τσεφαλά (ηθοποιό, σκηνοθέτιδα, σεναριογράφο και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο ΕΚΠΑ), την Μαρία Φιλιώ Τριδήμα (συντονίστρια του Θεματικού Δικτύου για την Ελληνική Διασπορά), τον Μάνο Ευστρατιάδη (σκηνοθέτη) και τον Μένιο Δελιοτζάκη (σκηνοθέτη, προϊστάμενο της Διεύθυνσης Απόδημου Ελληνισμού, ΕΡΤ).
Η ομιλία της δρ. Ελένης Τσεφαλά είχε θέμα: «Διασπορά και πολιτισμική πολιτική: Ο Ελληνισμός της Αυστραλίας ως παράδειγμα πολυπολιτισμικής στρατηγικής».
Κατά τη διάρκειάς της η δρ. Ελένη Τσεφαλά αναφέρθηκε στο ζήτημα της τέχνης που παράγεται από τη Διασπορά της Αυστραλίας, υποστηρίζοντας ότι: “διασφαλίζει τη μνήμη και την ταυτότητα καθιστώντας την Ελληνική Διασπορά ένα ζωντανό αρχείο εμπειριών που γεφυρώνει γενιές και πατρίδες”. Για την δρ. Ελένη Τσεφαλά, το καλλιτεχνικό έργο των Ελλήνων της Διασποράς της Αυστραλίας αποτελεί ένα μικρό κύτταρο ενός πολυφωνικού corpus, το οποίο περιλαμβάνει μνήμη πολέμου, προσφυγιά, ταυτότητα, κοινότητα, αθλητισμό και συλλογική μνήμη. Η ελληνική εμπειρία στην Αυστραλία δεν αποτελεί απλώς μια ιστορία μετανάστευσης. Αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα πολυπολιτισμικής στρατηγικής, όπου η τέχνη των Ελλήνων της Αυστραλίας λειτουργεί ως φορέας μνήμης, μετατρέποντας τη συλλογική εμπειρία σε πολιτισμικό κεφάλαιο και την ελληνική διασπορά σε ενεργό συντελεστή της πολυπολιτισμικότητας.
Με αυτό το σκεπτικό, η δρ. Ελένη Τσεφαλά αναφέρθηκε στο έργο των Nick Giannopoulos και Alex Lycos, οι οποίοι ως θεατρικοί δημιουργοί ανέπτυξαν επίσης κινηματογραφική δραστηριότητα, στα εγχειρήματα των Effie Alexakis και Leonard Janiszewski, τα οποία συνδυάζουν την προφορική ιστορία, την φωτογραφία και την κοινωνική ανάλυση, και στο έργο της σκηνοθέτιδας Ana Kokkinos γύρω από την ταυτότητα, τη σεξουαλικότητα και την κοινωνική ένταξη, το οποίο χαρακτηρίζονταν για την ντοκιμαντερίστικη προσέγγισή του. Αναφέρθηκε επίσης στην παράσταση «Όπου Γης και Patris», ένα θέατρο-μαρτυρία των εμπειριών τριών γενεών μεταναστών, το οποίο συνέγραψε η ίδια με τον Κωνσταντίνο Καλυμνιό και σκηνοθέτησε ο Σταμάτης Τζελέπης, κεντρίζοντας έτσι το έντονο ενδιαφέρον των παρευρισκόμενων.
Η επόμενη εισήγηση αναφέρονταν στην σχέση μεταξύ του ελλαδικού κινηματογράφου και της Διασποράς της Μελβούρνης μέσα από μία σύντομη ιστορική αναδρομή, που προετοιμάστηκε από τη γράφουσα στο πλαίσιο των εργασιών του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ για την ανάδειξη του διασπορικού πολιτισμού. Ξεκινώντας από την δεκαετία του ΄60 –΄70 και φθάνοντας ως μέρες μας, και το Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου υπό τις ελληνικές Κοινότητες και χορηγό την τράπεζα Delphi, η εισήγηση αναδείκνυε τη δυνατότητα αυτό-οργάνωσης και ανθεκτικότητας της ελληνικής διασποράς της Αυστραλίας.
Κατά τη δεκαετία του ΄60-΄70, η υψηλή ζήτηση για ελλαδικές κινηματογραφικές παραγωγές οδήγησε στη λειτουργία πολλών ελληνικών κινηματογράφων. Προοδευτικά, συνετέλεσε στην επιχειρηματική δραστηριοποίηση των μεταναστών ελληνικής καταγωγής στο πεδίο της διανομής και προβολής ταινιών από την Ελλάδα. Δεκαετίες αργότερα όμως, περί τα μέσα του ΄80, όταν έκλεισαν οι κινηματογραφικές αίθουσες της Μελβούρνης, το κενό της διανομής και της προβολής των ταινιών ελληνικής παραγωγής ήρθε να καλύψει με πρωτοβουλίες της η Ελληνική Κοινότητα Μελβούρνης και Βικτώριας (GOCMV). Έτσι, αρχικά ξεκίνησαν να προβάλλονται ελληνικές ταινίες στην Ελληνική Εβδομάδα και εν συνεχεία στο Φεστιβάλ «Αντίποδες». Αργότερα, στα μέσα του ΄90, δημιουργήθηκε το Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου στη Μελβούρνη, ύστερα από πρόταση της Ελένης Μπερντέ, του Κώστα Μάρκου και του Κώστα Καραμάρκου, με πολλά σημαντικά ορόσημα και καινοτομίες.
Η αφιερωματική θεματική συζήτηση ολοκληρώθηκε με τις αξιοσημείωτες τοποθετήσεις του σκηνοθέτη Μάνου Ευστρατιάδη και του σκηνοθέτη, προϊστάμενου της Διεύθυνσης Απόδημου Ελληνισμού της ΕΡΤ, Μένιου Δελιοτζάκη. Ο κ. Ευστρατιάδης αναφέρθηκε εκτενώς στην ανάγκη να υπάρξει συνεχής διάλογος στην Ελλάδα γύρω από την τέχνη που παράγεται στην Αυστραλία, ειδικά στο πεδίο του κινηματογράφου. Πολλά εγχειρήματα, που ανέφερε η δρ. Ελένη Τσεφαλά στην εισήγηση της, δεν είναι γνωστά στο ευρύ κοινό της Ελλάδας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Μένος Δελιοτζάκης αναφέρθηκε στο ρόλο της Διεύθυνσης Απόδημου Ελληνισμού της ΕΡΤ, μιλώντας παράλληλα για τις δυνατότητες που θα μπορούσαν να προσφέρουν συμπαραγωγές Ελλάδας και Αυστραλίας ως προς την ανάδειξη του διασπορικού και μη, κινηματογράφου. Αυτή η δυνατότητα όμως, φαίνεται να είναι μακρινή, καθώς η Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου (FTA) μεταξύ της Αυστραλία και της Ευρωπαϊκής Ένωσης – για την οποία ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις το 2018— εξαιρεί τον τομέα των οπτικοακουστικών υπηρεσιών που περιλαμβάνει τον κινηματογράφο, την τηλεόραση, το streaming και το πολιτιστικό περιεχόμενο. Την ίδια στιγμή, δεν υπάρχει διμερής συμφωνία ανάλογου περιεχομένου. Σε αυτή τη βάση, κάθε εγχείρημα – παρόμοιο με αυτό του DocFest Χαλκίδας — που αναδεικνύει το καλλιτεχνικό, δημιουργικό έργο της ελληνικής διασποράς της Αυστραλίας στην Ελλάδα αποτελεί ένα πολύτιμο βήμα.
To αφιέρωμα στους Έλληνες της Διασποράς ολοκληρώθηκε με την τελετή λήξης στις 23/11/2025, υπό με τις μοναδικές ηπειρωτικές παραδοσιακές μελωδίες του πολυφωνικού συνόλου «Χαονία». Κατά τη τελετή λήξης, το παρόν έδωσε ο Αναπληρωτής Πρέσβης της Αυστραλίας κ. Lachlan Scully, ο οποίος αφού βράβευσε μία από τις ταινίες του διαγωνιστικού μέρους του Φεστιβάλ, αναφερόμενος στην κοινή πορεία φιλίας μεταξύ Ελλάδας και Αυστραλίας και στο ρόλο του κινηματογράφου είπε:
«Περισσότεροι από 500.000 Αυστραλοί δηλώνουν σήμερα με περηφάνια ότι έχουν ελληνική καταγωγή. Οι ιστορίες τους — ιστορίες μετανάστευσης, ανθεκτικότητας και κοινής ιστορικής πορείας — βρίσκονται στον πυρήνα της φιλίας ανάμεσα στην Αυστραλία και την Ελλάδα. Ο κινηματογράφος διαδραματίζει έναν μοναδικό ρόλο στην αποτύπωση αυτών των εμπειριών. Τα ντοκιμαντέρ δεν καταγράφουν απλώς γεγονότα· διερευνούν ζητήματα ταυτότητας, διαφυλάσσουν τη συλλογική μνήμη και ενθαρρύνουν τον διάλογο γύρω από το ποιοι είμαστε και από πού προερχόμαστε».
Πηγή: Νέος Κόσμος
